Pomiary oświetlenia stanowisk pracy: jak wyznaczyć punkty i przygotować biuro/halę?

Prawidłowa ocena oświetlenia nie polega na wykonaniu jednego odczytu luksomierzem na środku pomieszczenia. Liczy się natężenie światła w obszarze wykonywania zadania, jego równomierność oraz warunki panujące podczas badania. Dlatego przed pomiarem trzeba określić rzeczywiste stanowiska pracy, płaszczyzny robocze i sposób użytkowania poszczególnych stref.

Dlaczego prawidłowe pomiary oświetlenia stanowisk pracy są kluczowe?

Zgodnie z ogólnymi przepisami BHP pracodawca ma obowiązek zapewnić oświetlenie odpowiednie do rodzaju pracy oraz wymaganej dokładności widzenia. Innego poziomu potrzebuje stanowisko komputerowe, innego stół montażowy, a jeszcze innego ciąg komunikacyjny w hali.

Pomiar pozwala sprawdzić, czy instalacja zapewnia wymagane natężenie także w najgorzej oświetlonych częściach stanowiska. Sama wysoka wartość średnia nie wystarczy. Jeżeli pod jedną oprawą jest bardzo jasno, a pomiędzy lampami powstają ciemne strefy, pracownik musi stale przystosowywać wzrok do zmieniających się warunków.

Laboratorium ocenia przede wszystkim:

• średnie natężenie oświetlenia na płaszczyźnie roboczej,

• minimalne wartości w badanym obszarze,

• równomierność oświetlenia,

• zgodność wyników z wymaganiami dla danego zadania,

• warunki mogące wpływać na wiarygodność badania.

Podstawowym dokumentem dla miejsc pracy we wnętrzach jest obecnie PN-EN 12464-1:2022-01. Norma wskazuje wymagania ilościowe i jakościowe dla różnych pomieszczeń, obszarów oraz zadań wzrokowych. Dla stanowisk zewnętrznych stosuje się PN-EN 12464-2.

Jak natężenie światła wpływa na komfort i bezpieczeństwo?

Zbyt mała ilość światła utrudnia odczytywanie dokumentów, rozpoznawanie detali i zauważanie przeszkód. Zwiększa zmęczenie wzroku, liczbę pomyłek oraz ryzyko wypadków przy obsłudze maszyn. Problem jest szczególnie istotny przy kontroli jakości, precyzyjnym montażu i pracy z niewielkimi elementami.

Nadmierne oświetlenie również nie gwarantuje dobrych warunków. Źle rozmieszczone oprawy mogą powodować olśnienie i odbicia na monitorach, błyszczących blatach lub elementach maszyn. Migotanie oraz efekt stroboskopowy utrudniają koncentrację, a przy obracających się częściach mogą prowadzić do błędnej oceny ich ruchu.

Jak wyznaczyć punkty pomiarowe zgodnie z normami?

Najpierw określa się obszar zadania wzrokowego, czyli miejsce, w którym pracownik wykonuje zasadnicze czynności. Może nim być powierzchnia biurka, stół laboratoryjny, blat kontroli jakości, pole obsługi maszyny albo fragment posadzki w ciągu transportowym. Jeżeli dokładne położenie zadania nie jest znane, ocenie podlega większa strefa możliwego wykonywania pracy.

Badany obszar dzieli się na regularną siatkę. Liczbę i rozstaw punktów dobiera się do jego wymiarów oraz geometrii zgodnie z zasadami normy. Nie wolno wybierać wyłącznie miejsc bezpośrednio pod oprawami ani omijać stref zacienionych, ponieważ wynik nie odzwierciedlałby rzeczywistych warunków. Czujnik luksomierza umieszcza się na właściwej płaszczyźnie i w orientacji odpowiadającej wykonywanemu zadaniu. Osoba prowadząca badanie nie może zasłaniać światła ani powodować odbić wpływających na odczyt.

Po badaniu powstaje sprawozdanie zawierające między innymi opis stanowisk, zastosowaną metodę, wyniki i ocenę zgodności. Wykonujemy profesjonalne pomiary oświetlenia w Lublinie. Badanie pomaga wskazać strefy wymagające doświetlenia, zmiany rozmieszczenia opraw lub poprawy równomierności.

Jak rozmieścić punkty pomiarowe w biurze i hali?

W biurze podstawową płaszczyzną jest zazwyczaj powierzchnia biurka, a nie podłoga. Oddzielnie można oceniać strefę pracy przy monitorze, miejsce czytania dokumentów oraz bezpośrednie otoczenie stanowiska. Jeżeli biurka mają różne położenie względem okien i opraw, nie należy ograniczać badania do jednego reprezentatywnego mebla bez wcześniejszej analizy.

W hali płaszczyzna pomiarowa zależy od procesu. Przy stole montażowym znajduje się na wysokości blatu, przy obsłudze pionowego panelu może być pionowa, natomiast na drodze komunikacyjnej pomiar wykonuje się na poziomie wskazanym dla tej strefy. Osobne siatki mogą być potrzebne dla stanowisk produkcyjnych, magazynowych, kontroli jakości i ciągów transportowych. Położenie regałów, maszyn, osłon i innych wysokich elementów trzeba uwzględnić, ponieważ mogą tworzyć trwałe zacienienie. Ocena pustej hali przed montażem wyposażenia nie zastępuje pomiaru na gotowych stanowiskach.

Jak przygotować biuro lub halę do pomiarów oświetlenia?

Pomieszczenie powinno odzwierciedlać normalne warunki wykonywania pracy. Maszyny, regały, biurka i osłony należy pozostawić w rzeczywistym ustawieniu. Nie powinno się tymczasowo przesuwać wyposażenia tylko po to, aby uzyskać korzystniejszy wynik.

Przed przyjazdem laboratorium warto:

• wskazać wszystkie stanowiska i rodzaje wykonywanych zadań,

• udostępnić informacje o godzinach oraz systemie pracy,

• wymienić uszkodzone źródła światła, jeżeli nie jest badany stan awaryjny,

• włączyć oświetlenie z wyprzedzeniem zgodnie z zaleceniami laboratorium,

• zapewnić dostęp do opraw, rozdzielnic i stanowisk,

• poinformować o sterowaniu automatycznym oraz regulacji natężenia,

• ograniczyć zakłócenia procesu, które uniemożliwiałyby bezpieczny pomiar.

Jeżeli celem jest ocena oświetlenia elektrycznego, wpływ światła dziennego trzeba wyeliminować albo ograniczyć w sposób ustalony z laboratorium. Pomiary wykonuje się wtedy po zmroku lub przy skutecznie zasłoniętych oknach. Przypadkowe nasłonecznienie mogłoby zawyżyć wyniki i ukryć niedostateczne działanie instalacji.

FAQ

Jak często wykonywać pomiary oświetlenia?

Przepisy nie wyznaczają jednego obowiązkowego terminu, na przykład raz na pięć lat, dla wszystkich zakładów. Pomiary należy ponowić po zmianie opraw, aranżacji stanowisk, procesu lub przeznaczenia pomieszczenia, a także w razie pogorszenia warunków albo wątpliwości dotyczących zgodności.

Jakie błędy popełnia się podczas przygotowania pomieszczenia?

Najczęstsze to zmiana normalnego ustawienia wyposażenia, brak informacji o rzeczywistych zadaniach, pomiar przy przypadkowym świetle dziennym oraz niewłączenie wszystkich opraw używanych podczas pracy.

Czy pomiary można wykonać samodzielnie?

Orientacyjny odczyt jest możliwy, ale nie zastępuje badania wykonanego właściwą metodą. Rzetelna ocena wymaga wzorcowanego luksomierza, prawidłowej siatki punktów i znajomości aktualnej normy.

Jaka norma reguluje oświetlenie stanowisk pracy?

Dla miejsc pracy we wnętrzach stosuje się PN-EN 12464-1:2022-01. Norma określa wymagania dotyczące między innymi natężenia i równomierności oświetlenia dla konkretnych zadań oraz obszarów.